O wydaniu
O tomie
Podstawą jest rękopis liczący siedemdziesiąt stron, napisany w lipcu 2012 roku w Baunatal i przechowywany jako plik PDF w folderze badań rodzinnych. To wydanie oddaje go w formie strony internetowej: niezmieniony w brzmieniu, w podziale według nagłówków autora, uzupełniony kalendarium, rejestrem i wykazem ilustracji.
- Autor
- Bogdan Bomert, urodzony w 1933 roku w Warschau (Warszawa), zmarły 22 lutego 2020 roku w Baunatal
- Powstanie
- Baunatal, lipiec 2012
- Objętość rękopisu
- 70 stron, 34 numery ilustracji, 13 załączników
- To wydanie
- Cztery rozdziały, dwa załączniki, jeden rejestr
Autor
Pisze o sobie Bogdan, urodził się jako Bohdan
Autor rękopisu przyszedł na świat w 1933 roku w Warschau (Warszawa) jako drugie dziecko Adama i Władysławy Bomert. W rękopisie mówi przez cały czas w pierwszej osobie i nazywa siebie Bogdanem; akt, który dołącza jako załącznik 4, jest późniejszym odpisem z urzędu stanu cywilnego i nosi już to imię. W pierwszym rozdziale sam opowiada, jak doszło do tej zmiany: „In den Nachkriegsjahren als wir in der Gegend blieben, in der wir auch den Krieg verbracht hatten, kam es mir vor als würde der Name Bohdan deutsch klingen (welch Naivität) und deshalb habe ich ihn in Bogdan geändert. Und so ist es bis heute geblieben, obwohl dem Papa Bohdan sehr gefiel — er möge mir dies verzeihen, ich war jung und eingeschüchtert und die Deutschen waren nach dem Krieg nicht willkommen, daher diese Entscheidung.“
W latach powojennych, gdy zostaliśmy w okolicy, w której przeżyliśmy także wojnę, wydało mi się, że imię Bohdan brzmi po niemiecku (jaka naiwność), i dlatego zmieniłem je na Bogdan. I tak zostało do dziś, chociaż papie Bohdan bardzo się podobał — niech mi to wybaczy, byłem młody i zastraszony, a Niemcy nie byli po wojnie mile widziani, stąd ta decyzja.
Tekst został napisany w lipcu 2012 roku w Baunatal, w wieku siedemdziesięciu ośmiu lat. To nie jest sprawozdanie archiwalne. To wspomnienie mężczyzny o jego rodzicach, o trzech rodzinach, o wsi na Mazowszu i o latach, w których miał dziewięć, jedenaście i szesnaście lat. Autor sam mówi, na czym opiera się jego tekst: na własnej pamięci, na wspomnieniach swojej siostry Gizeli i na nielicznych papierach, które przetrwały wojnę. Zmarł 22 lutego 2020 roku w Baunatal.
Rękopis
Jeden plik, siedemdziesiąt stron, dwa tytuły
Rękopis leży jako plik PDF Saga Bomertow.v2.deutsch.pdf w folderze Chronik Bogdan Bomert badań rodzinnych. Obejmuje 70 stron: kartę tytułową, kartę dedykacji, 48 stron opowieści, jedną stronę słowa końcowego i 22 strony załącznika z jedenastoma odpisami aktów, jedną mapą, dwunastoma kartami faksymile i tekstem o nagraniu dźwiękowym.
Rękopis nosi dwa tytuły. Na karcie tytułowej stoi „Saga Bomertow“ — saga Bomertów — z podtytułem „Die Geschichte der Familie von Adam und Władysława“ (historia rodziny Adama i Władysławy). Tytuł tomu tego wydania, Kronika Bogdana Bomerta, wskazuje natomiast autora; idzie on za nazwą, pod którą dokument złożono w badaniach rodzinnych.
Plik jest wersją niemieckojęzyczną. Pojedyncze słowa i zdania stoją w tekście po polsku, tak jak autor miał je w uchu: Bimber, Kukuruznik, albo zawołanie „Kuda germaniec?“. Nazwy miejscowości występują w pisowni autora, częściowo po niemiecku, częściowo po polsku — Bromberg i Bydgoszcz, Danzig i Gdańsk, Posen i Poznań. To wydanie zachowało pisownię rękopisu.
Budowa
Cztery rozdziały, dwa załączniki, jeden rejestr
Rozdziały idą za nagłówkami autora i stronami rękopisu. Oba załączniki oddają akty i zapiski, które rękopis gromadzi na końcu. Rejestr uzupełnia to, co tekst wymienia w rozproszeniu: wszystkie daty, wszystkie osoby, wszystkie miejscowości i każdą ilustrację z jej numerem i jej stroną rękopisu.
Rozdział 1
Czas przed 1933 rokiem
Władysława i Adam, obie rodziny w Zeńboku i Woli Brwileńskiej, przeprowadzka do Warszawy, dzieci Bohdan i Halina.
Rozdział 2
Lata 1939–1945
Działdowo, Słoszewo, Ćwiklinek, Łaszewo, Gralewo: wojna na Mazowszu, bliźniaczki, trzech powieszonych i Wielkanoc 1944 roku.
Rozdział 3
Koniec drugiej wojny światowej
Wejście Rosjan w styczniu 1945 roku, Konopki, powrót matki, pięć lat w Zaborowie, matura 1951.
Rozdział 4
Życie w Gdańsku
Batalion pracy w kopalni Rozbark, stocznia gdańska (Stocznia Gdańska), biały tango z 27 maja 1956 roku, trzy śluby dzieci.
Załącznik I
Akty i dokumenty
Załącznik II
Wspomnienia Gizeli
Stan źródeł
Co autor mówi o swoich źródłach
„
Alle Fakten, Orte und Umstände, die ich hier beschreibe stammen entweder aus meinem Gedächtnis oder aus Erzählungen von anderen, z. B. meiner Mutter, Tante Danuta und anderen.
Wszystkie fakty, miejsca i okoliczności, które tu opisuję, pochodzą albo z mojej pamięci, albo z opowieści innych, na przykład mojej matki, cioci Danuty i innych.
Kto liczy się z takim pochodzeniem, czyta następne rozdziały inaczej. Daty nie stoją zawsze tam, gdzie się ich oczekuje; w niektórych miejscach jedno wspomnienie przeczy drugiemu. To wydanie takich miejsc nie wygładziło. Gdzie tekst zna dwie wersje zdarzenia, stoją obie; gdzie nie podaje daty, nie podaje jej także to wydanie.
To wydanie
Co doszło — a co nie
Brzmienie rozdziałów jest niezmienione. Zmieniona została tylko forma: rękopis składa swoje akapity w szerokich blokach na całą szerokość strony; tutaj są złożone jako ciągły tekst z podtytułami, aby pozostały czytelne na ekranie.
Doszło pięć rzeczy, których rękopisowi brakuje. Po pierwsze podział: strona główna, cztery rozdziały, strona o potomkach i trzech rodzinach, dwa załączniki, rejestr, z odsyłaczami ze strony na stronę. Po drugie podtytuły nad każdym ustępem, które pochodzą z tekstu, ale w nim nie stoją. Po trzecie podanie strony rękopisu przy każdej ilustracji i przy każdym ustępie, aby każde zdanie można było prześledzić do jego karty. Po czwarte rejestr z kalendarium, wykazem osób i miejscowości. Po piąte wykaz ilustracji, który przyporządkowuje 34 numery ilustracji rękopisu ich stronom.
Nie doszła żadna interpretacja. To wydanie nie opowiada historii na nowo, nie poprawia jej i nie wypełnia żadnej luki przypuszczeniami. Gdzie rękopis nie zna daty, stoi tu „prawdopodobnie“ albo „przypuszczalnie“ — tam, gdzie sam autor używa tych słów.
Dwie informacje tego wydania stoją poza rękopisem: dzień śmierci autora i rozwiązanie nazwy miejscowości, której nie napisał on, lecz ósmy załącznik. Bogdan Bomert zmarł 22 lutego 2020 roku w Baunatal; sam rękopis kończy się w lipcu 2012 roku. Rejestr oznacza obie: dzień śmierci jako uzupełnienie rodziny, nazwę miejscowości jako informację rodziny.
Rejestr
Wszystkie daty od 1909 do 2020 roku, wszystkie osoby z ich określeniami pokrewieństwa, wszystkie miejscowości i każdy dowód ilustracyjny — każdy z podaniem strony, na której wymienia go autor. Dzień śmierci autora jako jedyny wpis nie nosi odsyłacza do strony, lecz uwagę uzupełnienie rodziny.
Pisownia
Nazwy własne idą za rękopisem, także tam, gdzie się wahają: Bohdan i Bogdan, Bomert i Bohmert, Działdowo i Soldau, Warschau i Warszawa.
Pytania otwarte
Czego rękopis nie wie
- Dzień śmierci ojcaAutor pisze, że jego ojciec został zastrzelony w lesie w wieku trzydziestu dwóch lat. Daty nie podaje — można ją co najwyżej ograniczyć między aresztowaniem w kwietniu 1944 roku a końcem wojny.Rękopis, s. 3, 25 i 47
- RenataZ bliźniąt roku 1940 rękopis przedstawia jako załącznik tylko akt urodzenia Gizeli. Renata, która zmarła zimą roku następnego, nie ma w załącznikach własnego aktu.Rękopis, załączniki 1 do 11
- Nagranie dźwiękoweZałącznik 13 to nagranie dźwiękowe „Ave Maria“, które autor wykonał w wieku 74 lat. Rękopis jest plikiem PDF; samo nagranie nie jest w nim zawarte.Rękopis, s. 49 i 70
- Dalsze losyAutor nazywa ciąg dalszy opowieści trzech rodzin wyraźnie osobnym zadaniem i tam przerywa: „Die weiteren Lose der drei Familien, das sind schon drei andere Geschichten. Vielleicht wird sich jemand dieser Aufgabe stellen.“ („Dalsze losy trzech rodzin to już trzy inne historie. Może ktoś podejmie się tego zadania.“)Rękopis, s. 48 To, co rękopis mimo to utrwala o trzech rodzinach, stoi na stronie Potomkowie.
Jedna niezgodność niech zostanie wyraźnie nazwana, bo rzuca się w oczy przy czytaniu. W drugim rozdziale autor podaje Wielką Niedzielę roku 1944, 9 kwietnia, jako dzień, w którym jego ojciec miał urodziny i powiedział „Heute ist Ostern, mein Geburtstag und unser 10. Hochzeitstag“ („Dziś Wielkanoc, moje urodziny i nasza 10. rocznica ślubu“). Ślub rodziców odbył się według tego samego rękopisu 10 kwietnia 1937 roku — byłaby to siódma rocznica ślubu. Obie informacje stoją w tekście i obie stoją tu tak, jak je napisał.
Słowo końcowe
Ostatnie zdania rękopisu
„
Sollte ich in meiner Erzählung jemand oder etwas vergessen oder etwas anders dargestellt haben, als dies in Wirklichkeit passiert ist, dann bitte ich alle um Vergebung. Das menschliche Gedächtnis (und meins allen voran) ist manchmal nicht sehr zuverlässig und das benutze ich als meine Entschuldigung.
Gdybym w mojej opowieści kogoś lub czegoś zapomniał albo coś przedstawił inaczej, niż stało się to w rzeczywistości, to proszę wszystkich o wybaczenie. Pamięć ludzka (a moja przede wszystkim) bywa czasem niezbyt niezawodna i to stawiam jako swoje usprawiedliwienie.