Pamięci · 26 października 1933 – 22 lutego 2020
Bogdan Bomert
Napisał tę kronikę. 26 października 1933 roku przyszedł na świat w Warschau (Warszawa), 22 lutego 2020 roku zmarł w Baunatal. Prawie wszystko, co stoi na tej stronie, pochodzi z jego własnego rękopisu — data śmierci to jedyna informacja, którą dodała rodzina.
- Urodzenie
- 26 października 1933 roku w Warschau (Warszawa), w szpitalu Dzieciątka Jezus
- Imię
- Bohdan — w latach powojennych sam zmienił je na Bogdan
- Śmierć
- 22 lutego 2020 roku w Baunatal, w wieku 86 lat
- Rodzice
- Adam Aleksander Bohmert (1912–1944/45) i Władysława Szczepkowska (1909–1969)
- Rodzeństwo
- Halina (1937–2010), Gizela (urodzona w 1940 roku) i zmarła zimą 1940/41 siostra bliźniaczka Renata
- Zawód
- Kreślarz w dziale konstrukcyjnym stoczni gdańskiej (Stocznia Gdańska)
- Małżeństwo
- Teresa z domu Chrobak, poznana 27 maja 1956 roku, ślub 30 maja 1959 roku
Daty życia
Życie autora w etapach
Te dane pochodzą z rękopisu, każda z nich z rozdziału, w którym sam ją opowiada. Pełne kalendarium rodziny i wszystko, co tom utrwala poza nim, stoi w Rejestrze.
- Dzieciństwo
- Trzy lata w Warschau (Warszawa), od 1936 roku w Działdowie
- Lata wojny
- Od 1940 roku niemiecka szkoła w Płońsku, potem szkoła podstawowa w Łaszewie
- Strata
- W kwietniu 1944 roku Gestapo zabiera rodziców; ojciec zostaje rozstrzelany w lesie
- Po wojnie
- Pięć lat w Zaborowie, od 1950 roku Witkowo koło Raciąża
- Matura
- 1951 w gimnazjum w Raciążu
- Studia
- 1952 jeden semestr budowy maszyn w Warschau (Warszawa), potem studia wieczorowe w Danzig (Gdańsk)
- Batalion pracy
- od 1 października 1953 do 20 grudnia 1955 roku, kopalnia „Rozbark“ w Bytomiu
- Stocznia Gdańska
- od 1 maja 1956 roku kreślarz w dziale konstrukcyjnym, aż do emerytury
- Ślub
- 30 maja 1959 roku cywilny, kościelny 4 lipca 1959 roku
- Tom
- 70 stron, podpisany w Baunatal w lipcu 2012 roku
- Śmierć
- 22 lutego 2020 roku w Baunatal, w wieku 86 lat
Urodził się jako drugie dziecko Adama i Władysławy Bomertów w Warschau (Warszawa), w szpitalu Dzieciątka Jezus. Rodzina została w mieście trzy lata; w 1936 roku przeniosła się do Działdowa, gdzie ojciec zaczął zajmować się introligatorstwem. Latem 1939 roku ojciec, w obawie przed wojną, zawiózł jego i jego siostrę Halinę do babci do Łaszewa. Lata okupacji spędził między Ćwiklinkiem, Łaszewem, Płońskiem — gdzie od 1940 roku chodził do niemieckiej szkoły — a Gralewem.
W kwietniu 1944 roku Gestapo zabrała rodziców. Ojciec trafił do Nowego Dworu Mazowieckiego i został rozstrzelany w lesie, matka do Ravensbrück. Wiosną 1945 roku ciocia Julianna zawiozła jego i Halinę do babci do Konopek; w lipcu matka wróciła z obozu, w niedzielę. Potem przyszło pięć lat w Zaborowie, wsi bez prądu, i przeprowadzka do Witkowa koło Raciąża. W 1951 roku zdał maturę, w 1952 roku zaczął studiować budowę maszyn na politechnice w Warschau (Warszawa) — wytrzymał jeden semestr, w drugim przerwał. Przez rok pomagał matce w handlu i sam woził towary do dużych miast.
Pod koniec lipca 1953 roku rodzina przeniosła się do Danzig (Gdańsk), matka i syn dostali pracę w stoczni gdańskiej (Stocznia Gdańska). 1 października 1953 roku został powołany i nie trafił do wojska, lecz do batalionu pracy: do 20 grudnia 1955 roku dźwigał pod ziemią w kopalni „Rozbark“ w Bytomiu wiązki drewna do ściany zawałowej. Po powrocie zaczął 1 maja 1956 roku pracę jako kreślarz w dziale konstrukcyjnym stoczni; później przyszły studia wieczorowe budowy maszyn na politechnice w Danzig (Gdańsk), a zawód wykonywał aż do emerytury. 27 maja 1956 roku poznał na szkolnym balu Teresę z domu Chrobak, gdy grano białe tango. W 1959 roku oboje się pobrali.
Załącznik 4
Akt jego urodzenia
Rękopis zaczyna się od rodziców; pierwszym aktem, który dotyczy samego autora, jest czwarty z załączników. Nosi już imię Bogdan — imię z urodzenia podaje tylko jego tekst.
Rodzina Teresy
Kto stoi w akcie panny młodej
Teresa z domu Chrobak to kobieta, którą autor poznał 27 maja 1956 roku na szkolnym balu, gdy grano białe tango, i z którą ożenił się w 1959 roku. O jej pochodzeniu jego rękopis nie mówi prawie nic. Akt małżeństwa załączony do tomu jako ósmy załącznik wymienia jednak z imienia jej rodziców. Na stronie załączników stoi jako faksymile; tutaj stoją jego rubryki.
- Urodzenie
- 4 kwietnia 1939 roku w Skarżysku-Kamiennej — niespełna pięć miesięcy przed wojną. To, co podaje ręka urzędnika na akcie, należy czytać jako „Skawińsko-Kamienna“; chodzi o miasto nad Kamienną, 32 kilometry na północ od Kielc
- Rodzice
- Jan i Stanisława, z domu Dulińska; nazwisko panny młodej — Chrobak — nosi jej ojciec
- Ślub
- Cywilny 30 maja 1959 roku, kościelny 4 lipca 1959 roku, oba w Danzig (Gdańsk)
- Kościół ślubu
- św. Franciszka z Asyżu — parafia, którą rękopis nazywa jedynie „kościołem parafialnym dzielnicy Emaus“
- Księga ślubów
- rocznik 1959, numer 47
- Świadkowie
- Dwa nazwiska; drugie — Aleksander Chrobak — nosi nazwisko panny młodej, pierwsze leży pod pieczęcią parafii
- Pierwsze gospodarstwo
- U rodziców Teresy: dwa pokoje z kuchnią, bez łazienki, oprócz młodej pary jeszcze dziesięć osób
Przez tydzień po ślubie mieszkali oboje przy Zakopiański-Straße (ulica Zakopiańska), w gospodarstwie matki i Gizeli. Potem przenieśli się do rodziców Teresy — powodem, pisze autor, była zazdrość Haliny o jej Stasiu. Gospodarstwo, do którego panna młoda wprowadziła męża, było ciasne: dwa pokoje z kuchnią, bez łazienki, a oprócz nich dwojga jeszcze dziesięć osób.
Teresa pojawia się w tym tomie tylko w kilku miejscach i żadne z nich nie prowadzi dalej jej rodziny. Jedno przypada na jesień 1959 roku: gdy matka po naświetlaniu w Sopocie wracała do sił, pomagała „sowohl Teresa als auch Halina mit ihren Familien“ — synowej i córce, każdej z bliskimi.
zarówno Teresie, jak i Halinie z ich rodzinami.
Ostatnią okazją, którą tom utrwala przy tym małżeństwie, są ich złote wesele: pięćdziesiąt lat po ślubie, licząc od roku 1959, czyli w roku 2009. Nagranie, które miało przy tym zabrzmieć, wykonał sam autor; jest opisane niżej na tej stronie. Kto z tego małżeństwa się urodził i co stało się z trzema rodzinami, tom już nie opowiada — to jest kontynuacja, którą wyraźnie pozostawił innym. To, co ta strona zebrała o dzieciach i trzech gospodarstwach, stoi pod tytułem Potomkowie.
Czego nie mówi akt. Wymienia rodziców Teresy, ale nie rodzeństwo i nie datę jej rodziców; także rękopis nie prowadzi rodziny panny młodej poza ślub dalej, a miejsca jej urodzenia rękopis nie podaje nigdzie; stoi ono jedynie w rękopiśmiennym wpisie tego aktu, który można czytać jako „Skawińsko-Kamienna“. Chodzi o Skarżysko-Kamiennę nad Kamienną — rozwiązanie, które potwierdza rodzina, i nazwa, pod którą wpis prowadzi rejestr miejscowości. Druga Teresa stoi zresztą już w trzecim rozdziale: w 1945 roku siedzi z ciocią Julianną przy stole w Konopkach. Tom nie podaje jej nazwiska i nie łączy jej z panną młodą.
Przegląd zdjęć
Autor na zdjęciach
Czternaście kolejnych zdjęć stoi pojedynczo w rozdziałach tego tomu; piętnaste, zdjęcie z batalionu pracy, stoi w nagłówku tej strony. Tutaj stoją razem w kolejności rękopisu: jako dziecko za rękę ciotki, w sklepie w Ćwiklinku, w szkolnych ławach w Łaszewie, w kręgu rodzeństwa, w klasie maturalnej, pod ziemią i jako pan młody. To piętnaście numerów ilustracji, na których widać samego autora.
Gdzie kończą się zdjęcia. Najmłodsze zdjęcie, na którym widać autora, powstało w 1959 roku przy jego ślubie. Z sześćdziesięciu lat po tym — zawód, dzieci, starość, Baunatal — tom nie podaje ani jednego jego zdjęcia; ostatnie fotografie rękopisu pokazują jego rodzeństwo i szwagra. Ta strona nie może tej luki zamknąć. Nazywa ją, żeby nikt nie brał tych zdjęć za wybór.
Jego słowo końcowe
A potem prosi o wybaczenie
Na przedostatniej stronie swojego rękopisu autor wyznacza granicę własnej opowieści. To ostatnie zdania, jakie napisał; stoją tu tak, jak je podpisał.
Sollte ich in meiner Erzählung jemand oder etwas vergessen oder etwas anders dargestellt haben, als dies in Wirklichkeit passiert ist, dann bitte ich alle um Vergebung.
Das menschliche Gedächtnis (und meins allen voran) ist manchmal nicht sehr zuverlässig und das benutze ich als meine Entschuldigung.
Die weiteren Lose der drei Familien, das sind schon drei andere Geschichten. Vielleicht wird sich jemand dieser Aufgabe stellen.
Ich danke für Euer Verständnis.
Bogdan · Baunatal, Juli 2012
Gdybym w mojej opowieści kogoś lub czegoś pominął albo coś przedstawił inaczej, niż stało się w rzeczywistości, to proszę wszystkich o wybaczenie. Pamięć ludzka (a moja przede wszystkim) bywa czasem niewiarygodna, i to stawiam jako swoje usprawiedliwienie. Dalsze losy trzech rodzin to już trzy inne historie. Może ktoś podejmie się tego zadania. Dziękuję za zrozumienie.
Do tomu należy jeszcze jedno nagranie, którego brak w samym rękopisie. Załącznik 13 to objaśnienie pewnej pieśni: „Die angehängte Aufnahme sollte während der goldenen Hochzeit von Bogdan und Teresa in der Dominikaner Kirche in Danzig abgespielt werden. Technische Schwierigkeiten ließen dies jedoch nicht zu.“ Nagrał ją w wieku 74 lat, czyli między październikiem 2007 a październikiem 2008 roku. Do pliku PDF nagranie dźwiękowe nie jest dołączone; i tutaj pozostał tekst.
Załączone nagranie miało zostać odtworzone podczas złotego wesela Bogdana i Teresy w kościele dominikanów w Gdańsku. Przeszkody techniczne jednak na to nie pozwoliły.
Jak powstał ten tom. Autor jeszcze w marcu 2012 roku sam prowadził poszukiwania: pojechał do Raciąża i rozmawiał z córką tamtejszego wójta, a 21 marca 2012 roku sfotografował w Działdowie dom, w którym poznali się jego rodzice. Cztery miesiące później podpisał tom w Baunatal.
Pamięci
Zmarł 22 lutego 2020 roku w Baunatal
- Dzień śmierci
- W wieku 86 lat; kalendarium prowadzi go jako wpis końcowy
- Wiadomość
- Od rodziny; wszędzie nosi adnotację Nachtrag der Familie (uzupełnienie rodziny) zamiast numeru strony
- Spuścizna
- 70 stron rękopisu, cztery rozdziały, 34 numery ilustracji, trzynaście załączników — podstawa tej strony
Bogdan Bomert podpisał swój tom w lipcu 2012 roku w Baunatal, mając siedemdziesiąt osiem lat. Niespełna osiem lat później tam zmarł. To, co zostawił rodzinie, to ten tekst.
O tomie: autor, stan źródeł i pytania otwarte · Rejestr i kalendarium od 1909 do 2020 roku · Potomkowie · Powrót do przeglądu