Załącznik II · załączniki 12 i 13 · strony 61 do 70 rękopisu
Wspomnienia Gizeli
Siostra autora spisała własną wersję tej historii. Tom podaje ją jako dwanaście kart w aneksie — i cytuje z nich w dwóch miejscach, w których wspomnienia rodzeństwa się rozchodzą.
- Załącznik
- załącznik 12 rękopisu, strony 61 do 69
- Karty
- dwanaście ilustracji na dziewięciu stronach rękopisu
- Treść
- zapiski Gizeli Bomert, siostry urodzonej w 1940 roku
- Cytaty w tekście
- dwukrotnie: o śmierci siostry bliźniaczki i o wyjeździe z Konopek
Dwa miejsca, w których autor pozwala jej mówić
Druga wersja
Autor nie włączył kart siostry w tekst główny, lecz postawił je na marginesie — jako komentarz. W dwóch miejscach cytuje ją dosłownie i za każdym razem chodzi o wydarzenie, które zna tylko z opowiadań.
O śmierci siostry bliźniaczki
Anioł i kasza
W drugim rozdziale znajduje się relacja autora o tym, jak bliźniaczki Gizela i Renata przyszły na świat w 1940 roku i jak Renata zmarła zimą. Pod nią umieszcza wspomnienie swojej ocalałej siostry — opowiada ona to samo zdarzenie jako własne ocalenie: zbyt zimna kąpiel od opiekunki, podwójne zapalenie płuc, sen ojca, kasza.
Autor nie komentuje cytatu. Stawia go obok swojego sprawozdania, a obie wersje nie różnią się faktami, lecz spojrzeniem.
O wyjeździe z Konopek
„Wir würden sie verbrennen und ermorden“
spaliliby nas i wymordowali.
W trzecim rozdziale autor opowiada, jak matka po kłótni między dziećmi powiedziała: „Kinder, was wollen wir hier, wir ziehen weg.“ (Dzieci, co my tu mamy, wyprowadzamy się.) Siostra pamięta coś innego: babcia miała powiedzieć przy dojeniu, że muszą wyjechać, bo cała wieś jest wzburzona. Jej wersja kończy się podziękowaniem dla babci.
Autor stwierdza, że ciocia Julianna zaprzeczała temu w Gdańsku, a czteroipółletnia Gizela nie może tego pamiętać tak dokładnie — „oder vielleicht doch?“ (a może jednak?). Obie wersje stoją w tym tomie obok siebie i żadnej nie uznano za właściwą.
Oba fragmenty znajdują się w całości w drugim i trzecim rozdziale. Tutaj są tylko udokumentowane: kto przeczytał zapiski siostry, ten widzi, że autor cytuje dosłownie i niczego nie wygładza. Do drugiego rozdziału · Do trzeciego rozdziału
Załącznik 12 · strony 61 do 69
Dwanaście kart w faksymile
Karty podane są w kolejności rękopisu. Na trzech z dziewięciu stron znajdują się po dwie ilustracje; numeracja tego wydania idzie więc za plikami ilustracji, nie za stronami rękopisu.
Bez odpisu. Dwanaście kart pokazano tu jako ilustracje, nie jako transkrypcję. Jedynym tekstem siostry, który ta strona podaje dosłownie, są dwa fragmenty cytowane przez samego autora — znajdują się one w rozdziałach i są tam oznaczone jako cytat.
Załącznik 13 · strona 70
Nagranie „Ave Maria“
Ostatni załącznik tomu nie jest ani aktem, ani kartą, lecz nagraniem dźwiękowym — i nie dołączono go do rękopisu. W jego miejscu znajduje się wyjaśnienie autora, kiedy i po co je wykonał. Ta strona podaje więc ten załącznik jako to, czym jest w źródle: jako wyjaśnienie.
Autor nie podaje daty nagrania, tylko swój wiek: miał 74 lata. Przy jego dacie urodzenia w październiku 1933 roku nagranie powstało zatem między październikiem 2007 a październikiem 2008 roku. Złote gody obojga przypadły, licząc od roku ślubu 1959, na rok 2009 — nagranie wykonano więc wcześniej.
Załącznik 13 rękopisu, strona 70
Erklärung: Die angehängte Aufnahme sollte während der goldenen Hochzeit von Bogdan und Teresa in der Dominikaner Kirche in Danzig abgespielt werden. Technische Schwierigkeiten ließen dies jedoch nicht zu. Die Aufnahme habe ich im Alter von 74 Jahren gemacht.
Wyjaśnienie: dołączone nagranie miało być odtworzone podczas złotych godów Bogdana i Teresy w kościele dominikanów w Gdańsku. Trudności techniczne jednak na to nie pozwoliły. Nagranie wykonałem w wieku 74 lat.
Czego tu jeszcze brakuje — i dlaczego
Kto zestawi z tym tomem zapiski siostry, ten szybko zauważy, że oboje nie opowiadają tej samej historii, lecz są dwoma wspomnieniami jednej. Autor o tym wiedział i tak to zostawił: drukuje to, co go samego zaskakuje, i wskazuje miejsca, w których nie jest pewien.
Ta strona idzie za nim i niczego nie uzupełnia. Dwanaście kart znajduje się w całości w aneksie; dowód, który numer ilustracji stoi na której stronie rękopisu, oraz kalendarium ze wszystkimi datami tomu znajdują się w rejestrze.