Załącznik 1 · Działy 1a do 1d
Akta i „nackte” lista następstwa rodu
„Um den Lesefluss im Hauptteil durch die zahlreichen, oft langen und oft schlecht lesbaren Originalurkunden nicht allzu sehr zu unterbrechen“, pisze autor, znaleziono tu kompromis między zwięzłością a wyczerpującym opisem: akta z uwagami, dział po dziale uporządkowane według generacji — a na końcu następstwo rodu w formie skróconej.
„Aby nie przerywać zbytnio biegu czytania w części głównej przez liczne, często długie i często źle czytelne oryginalne akta.” „nackte” znaczy tu: naga, bez komentarza.
- Załącznik 1a
- Rodzina Friedricha (I.) — pierwsza generacja
- Załącznik 1b
- Rodzina Johanna Friedricha (II.) — druga generacja, z mapami 1 do 4
- Załącznik 1c
- Rodzina Gottfrieda Friedricha (III.) — trzecia generacja
- Załącznik 1d
- Rodzina Petera (III.) Bommerta — czwarta generacja i potomkowie braci w Polsce
Część rodzinna
Co zawierają cztery działy
Akta tego załącznika są włączone w tekst i nie są tu już wymieniane.
Załącznik zachowuje ten sam porządek co tekst. Tam, gdzie linia główna zna zaledwie kilka aktów, dochodzą w załączniku linie boczne — przede wszystkim bracia poszczególnych przodków i ich rodziny.
Generacja osadników
Chrzestni z lat 1717 do 1724 w Marzy Nowe, Stwolno Polskie, Święte i Czaple; małżeństwo wdowy Cathariny z Adamem Kottke w 1737; chrzest wnuka w 1741 oraz późniejsze podwójne określenie wdowca. We wszystkich aktach tego okresu rodzina nosi imię Pomert albo Bomert.
Instmann i jego dzieci
Świadkowania w Deutsch-Konopath, Mieliwko/Schwenten, Rychlowa i na przedmieściu Nowe; małżeństwo brata Andreasa w 1748; dowody wyznania z 1755; mapy 1 do 4 miejsc zamieszkania i wędrówek.
Ożenek i czas katastru
Chrzest żony Elisabeth Röder w 1748 w Groß Nebrau, małżeństwo jej rodziców w 1740 w Graudenz (Grudziądz), poród bliźniąt w 1770 w Tryll, urodzenia od 1772 do 1781, akt zgonu z 1785 i trzy małżeństwa wdowy.
Czwarta generacja i Polska
Wojskowe księgi metrykalne, śluby z 1808 i 1826 oraz załącznik do trzeciego, urodzenia między 1811 a 1842 w Groß Schönwalde, Koboszyn, Miaczyno Małe, Rumoka i Wisniewo — do tego potomkowie braci aż po Żyrardów i Warschau (Warszawa).
Co daje ten załącznik, a czego nie daje. Nie zastępuje rozdziału. On go dokumentuje. Kto chce sprawdzić jakąś daną w tekście, znajdzie tu należący do niej akt wraz z sygnaturą — a tam, gdzie aktu nie ma, wskazówkę, że autor liczy albo szacuje. Dla pierwszej generacji to reguła: jest ona najsłabiej udokumentowana i to ona sprawia, że pozostałe istnieją.
Załącznik 1b
Cztery mapy dla jednego życia na wędrówce
Autor utrwalił miejsca zamieszkania Instmanna Johanna Friedricha (II.) na czterech mapach, z których każda opiera się na poprzedniej — każda jest jej kontynuacją. To najgęstsze przedstawienie, jakie ten tom ma dla życia zmieniającego się w takt dwóch–trzech lat.
- Stacja 1
- Marzy Nowe / Neu-Marsau — miejsce zamieszkania z rodzicami
- Stacja 2
- Stwolno Niemieckie / Deutsch-Westfalen — miejsce zamieszkania reszty rodziny po śmierci Friedricha (I.) i ponownym zamążpójściu macochy w 1737
- Stacja 3
- Konopat Niemieckie / Deutsch-Konopath, 1747 do 1748
- Stacja 4
- Mieliwko / Mielevken, 1749 do 1750
- Stacja 5
- Święte / Schwenten, 1751 do 1752
- Stacja 6
- Znowu Mieliwko, 1753 do 1756
- Stacja 7
- Święte Małe / Klein Schwenten — miejsce zamieszkania wdowy po jej ponownym zamążpójściu w 1759
Załącznik 1d
Piąta generacja — i droga aż do Warschau (Warszawa)
Dzieci braci naszego przodka Petera zostały najpierw w Prusach. Ich synowie i córki ruszyli później na wschód, do Polski rosyjskiej — i założyli linie, które noszą imię Bomert do dziś.
Przez Gottfrieda Friedricha (IV.)
Neudorf pod Graudenz
Pięcioro dzieci z małżeństwa z Anną Kurschinowsky: Peter *1798, Susanna *1803, Anna (Maria) *1805, Heinrich *1809 i Johann Friedrich (V.) *1811. Trzecia córka to kobieta z listu gończego z czwartego rozdziału.
Przez Christiana
Tusch i Muntau
Dwie córki: Maria Elisabeth *1796 w Tusch i Catharina *1799, która zmarła w 1803 w Kunterstein. W akcie zgonu córki nie podano jego zawodu, tylko zapisano zagadkowo „beurlaubt” — autor czyta to jako „wojskowy na urlopie”.
Przez Wilhelma
Klein Tarpen
Pięcioro dzieci z pierwszego małżeństwa z Florentine Felge(r): Elisabeth *1814, Wilhelmine *1818, Friedrich Martin *1819, Carl Wilhelm *1822 i Wilhelm Julius *1827, który zmarł jeszcze w roku urodzenia. Przy chrzcie najstarszej córki w 1814 roku Peter (III.) Bommert był świadkiem chrztu.
Dalej na wschód linie się przedłużają. Andreas, najstarszy syn Petera z pierwszego małżeństwa, został murarzem i ożenił się w 1851 w Jezewo pod Sierpcem z Wiktorią Krajewską. Jego syn Teofil Bomert, wyliczony na rok 1858 i żonaty w Jezewo w 1879, uchodzi za założyciela linii Warschau (Warszawa) i Pruszkowo — z dziećmi i wnukami w Żbików, gdzie jeszcze w 1983 roku żyli członkowie rodziny. Ze związku córki Petera, Justiny, wywodzą się dwie dalsze linie: przez jej nieślubnego syna Josefa jedna pod Żyrardówem, przez jego brata Ludwika jedna w Warschau-Wola (Warszawa-Wola).
Opracowanie tych gałęzi nie jest zakończone. Dla syna Teofila, Wojciecha, autor opiera się na ustnych informacjach krewnego z 1983 roku, a same urodziny są „noch nicht nachgewiesen”. Takie miejsca tom oznacza jako otwarte, zamiast je wygładzać.
O potomkach w Polsce centralnej. Autor pisze na końcu tego działu: „Lücken und große Unklarheiten verbleiben über die nach Zyradow und Warszawa verzogenen Mitglieder unserer Großfamilie, die zum Teil grausame Schicksale im ‚Dritten Reich‘ erlebten.“ To, co stało się wiadome, stoi w następnym dziale.
„Pozostają luki i duże niejasności co do członków naszej wielkiej rodziny, którzy przenieśli się do Zyradowa i Warszawy i częściowo przeżyli okrutne losy w „Trzeciej Rzeszy”.”
1939 do 1945
Dwa nazwiska w kartotece poszukiwań
Gdy autor wpisał w 2023 roku nazwisko „Bomert” do portalu internetowego Ausländersuchstelle für Displaced Persons z czasów drugiej wojny światowej, znalazł dwie osoby, które najwidoczniej zostały w 1943 roku wywiezione jako robotnicy przymusowi do Bawarii.
- Stefanie Bomert
- * 10 października 1907 w Warschau (Warszawa). Robotnica przymusowa od 1943 w gminie Fribertshofen, powiat Beilngries. Zmarła 3 sierpnia 1943 w szpitalu powiatowym Riedenburg. Być może córka Stefania, urodzona w 1907 w Żyrardowie.
- Stanisław Bomert
- * 1920 w Żyrardowie. Pobyt w Kempten od 29 lipca 1943, robotnik przymusowy w firmie budującej wykopy i tory. Zmarł 30 czerwca 1944 w szpitalu powiatowym Füssen.
O powściągliwości tego wydania. O pozostałych członkach rodziny w Żyrardowie i Warszawie wiadomo niewiele. Poszczególne osoby są w rękopisie wymienione z nazwiskiem, adresem i datą próby kontaktu z 1983 roku. Takich danych tu nie ma. W rękopisie można je znaleźć dla badań, ale nie należą one do publicznie czytelnego wydania — a osoby, których dotyczą, nie mogły zostać zapytane.
O obchodzeniu się z aktami
Gdzie akta się mylą
Właśnie załącznik pokazuje, jak zawodne bywają pojedyncze wpisy — i jak pożyteczne jest położenie obok siebie kilku aktów dotyczących jednej osoby. Cztery przykłady, wszystkie z tego tomu.
| Osoba | Akt | Dane w akcie | Ustalenie pewne |
|---|---|---|---|
| Peter (III.) Bommert | Kat. KB Lipowiec Kościelny, 1834 | 61 lat | Urodzony 1778, wówczas 56 lat |
| Peter (III.) Bommert | Akt zgonu Mława, 1842 | 70 lat | Urodzony 1778, wówczas 63 lat |
| Peter (III.) Bommert | Akt ślubu Schakenhof, 1826 | 49 lat | Jedyna wiarygodna dana — potwierdza rok 1778 |
| Karolina Bommert | Akt z 1849 roku przy okazji jej ślubu | 18 lat, urodzona w Siemiątkowo | Według jej aktu urodzenia 15 lat i cztery miesiące oraz urodzona w Rumoka |
| Andreas Bommert | Akt ślubu Jezewo, 1851 | Matka: Elisabeth | Imię należy do macochy Johanny Sophii Ilsabe; rodzoną matką była Justina, z domu Böhmfeld |
Dlaczego wiek tak często się różni. Polskie akta spisywano naocznie, nie z papierów. Rodzice zmarłych nierzadko nie mogli podać żadnych danych — w akcie zgonu Petera stoi wyraźnie, że już nie żyli, a „von Namen und Beruf” nic nie było wiadomo. Na takich danych o wieku nie da się oprzeć chronologii.
Dlaczego sygnatury i tak dźwigają każdą linijkę. Akta są błędne w szczególe i niezastąpione w całości: dają datę, miejsce, imiona, zawód i świadków — a więc środowisko społeczne. Księgi metrykalne parafii katolickich w Polsce centralnej zachowały się, w przeciwieństwie do pruskich list wojskowych. Właśnie dlatego można było odtworzyć czwartą generację.
Skrócone następstwo rodu
Linia główna w jednej tablicy
Liczby w nawiasach to numery, którymi posługuje się autor: pierwsza liczba oznacza generację po osadnictwie, następne miejsce w kolejności rodzeństwa.
| Nr | Imię | Daty | Małżeństwo i miejsce | Uwaga |
|---|---|---|---|---|
| 1.0 | Friedrich (I.) Pomert / Bomert | * ok. 1685, † ok. 1737 | 1. Gertrud NN · 2. Anna NN · 3. Catharina NN (2. ślub 1737 Adam Kottke) | Osadnik. Czworo dzieci; żadnego aktu urodzenia ani zgonu. |
| 1.1 | Johann Friedrich (II.) Bomert | * ok. 1710 ± 5, † po lutym 1756, przed 1759 | około/przed 1737 z Marianne NN (2. ślub 1759 Georg Boldt) | Instmann z sześcioma miejscami zamieszkania. Nosiciel linii graudenzkiej. |
| 1.2 | Peter (I.) Bomert | * 1724/1736, † po 1757 | 1. 1753 Eva Cerclau · 2. 1757 Eva Pomplun | Protoplasta linii z Kulm (Chełmno). Urodzony po 1724 roku, po tym jak rodzina opuściła Marzy Nowe. |
| 1.1.2 | Gottfried Friedrich (III.) Bomert | * 19.04.1741, † 20.02.1785 | 1769 Elisabeth Röder / Raeder / Redder, * 1748 | Instmann; w katastrze z lat 1772/73 bez krowy i bez świni. |
| 1.1.2.4 | Peter (III.) Bommert | * 24.06.1778, † 10.02.1842 | 1. 1808 Justina Böhmfeld · 2. 1826 Louise Ottke · 3. około 1828 Johanna Sophia Ilsabe Greifhahn | Muszkieter, gorzelnik, karczmarz, felczer. Dziewięcioro dzieci. |
| 1.1.2.4.8 | Julius / Julian Bomert | * 23.10.1836, † 25.05.1918 | 1863 w Płocku Anna Posciadlowska z Parzeń | Młynarz i właściciel młyna. Najbliższy bezpośredni przodek; jego droga prowadzi do trzeciego tomu. |
| 1.1.2.4.8.x | Piąta generacja | od 1863 | Jezewo · Żyrardów · Żbików · Warschau-Wola (Warszawa-Wola) | Rozgałęzienia, z których kilka nosi imię Bomert. Częściowo jeszcze nie wyjaśnione ostatecznie. |
Jak czytać te numery. Nie oznaczają generacji w dziejach świata, lecz kolejność wewnątrz tej rodziny: pierwsza cyfra to generacja od osadnictwa. Kropka oddziela poziom. Tam, gdzie autor nie mógł przyznać imieniu pewnego numeru porządkowego, prowadzi tę osobę z pytajnikiem — w tej tablicy takich miejsc nie ma.
Gdzie rodzina siedziała, tam musi stanąć i wieś
Trzy źródła opisują wczesne miejsca zamieszkania: kronika powiatu Maerckera i dwa pruskie katastry kontrybucyjne — dla Neu-Marsau, dla Deutsch-Westfalen i dla Muntau, gdzie Instmann jest zapisany bez krowy.